ผู้ดำเนินการบอกผมว่า อยากให้ผู้บริหารท้องถิ่น ไม่ว่าระดับไหนให้ความสำคัญประวัติศาสตร์บ้านเมือง สนใจวรรณกรรม สนใจผู้คน อย่างน้อยนายอำเภอหรือปลัดอำเภอเขาจะเขียนประวัติอำเภอ หรือชีวิตการงานของเขา เราก็จะได้งานเป็นองค์ประกอบการทำงานของเขาบ้าง เพราะเขาหวังลึกๆ อย่างนั้นจึงมาที่นี่ แล้วผมก็ถูกเชิญไปค่ายแบบนี้หลายครั้งหลายหน แต่ผมไม่แน่ใจว่าเกิดผลหรือไม่ ? 

ผมจึงเปลี่ยนวิธี เอาเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งที่ผมเขียน มองไปถ้าจะมีนายอำเภอ ปลัดอำเภอ อ่านเรื่องสั้นเรื่องนี้ของผมบ้างจะเป็นกุศลส่วนตัว ที่ผมรู้สึกว่าคนเขียนหนังสือคนหนึ่งได้บอกกล่าวความรู้สึกความในใจของตัวเอง ความคิดของตัวเองไปถึงผู้อ่านที่เป็นเป้าหมายชัดเจน คือพวกนายอำเภอ ปลัดอำเภอ ในวันนี้ผมก็ตั้งต้นอย่างเดียวกันกับน้องๆ นักเขียนที่มาเยี่ยมเยียนผม” 

จากนั้นลุงคำสิงห์นำเรื่องสั้น “ทิดมาไม่โง่” ความยาว 3 หน้ากระดาษ โดยวาน จำลอง ฝั่งชลจิตร ช่วยอ่านให้น้องๆ นักเขียนหน้าใหม่ฟัง ทั้งเปิดโอกาสแสดงความคิดเห็นของเรื่องสั้นนี้ (ในที่นี้ขอข้ามเรื่องสั้นนี้) อย่างไรก็ดี ลุงคำสิงห์กล่าวถึงศิลปะทั้งหลายย่อมสะท้อนชีวิตโดยเฉพาะด้านวรรณกรรมนั้นชัดเจนมาก 

“ผมเข้าใจว่า ในโลกนี้มียุคก่อนประวัติศาสตร์ ต่อมาเข้าประวัติศาสตร์ ซึ่งประวัติศาสตร์ของมนุษย์เริ่มขึ้นมาได้เมื่อมนุษย์มีคัวหนังสือ แน่นอนหนังสือบันทึกเรื่องราว ขณะเดียวกันงานวรรณกรรมนั้นบันทึกประวัติศาสตร์ชีวิตจริงของสังคมในโลก หน้าที่นี้เป็นหน้าที่สำคัญมากของงานวรรณกรรมสะท้อนความเป็นไปของชีวิตแต่ละยุคแต่ละสมัย ถ้าไม่มีขุนช้างขุนแผน เราก็ไม่รู้ว่าคนอยุธยามีชีวิตอย่างไร คิดอ่านอย่างไร ซึ่งงานวรรณกรรมถ่ายทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน ไม่ว่าใหญ่หรือเล็ก เรื่องสั้นหรือเรื่องยาวก็สะท้อนชีวิตในแต่ละยุคสมัย 

เหมือนที่ประเทศไทยเชื่อว่า พ่อขุนรามคำแหงสร้างศิลาจารึก ก็ทำให้เห็นชีวิตเรื่องราวนั้น แต่นี้เป็นบันทึกวิชาประวัติศาสตร์ แต่สังคมความเป็นอยู่ของชาวบ้าน อยู่อย่างไร กินอย่างไร ผจญปัญหาอะไรแต่ละยุคสมัยนั้นเราจะค้นพบเหล่านี้ในงานวรรณกรรม เป็นการบันทึกประวัติศาสตร์ของชีวิต ความเป็นไปของสังคม 

เรื่องทิดมาของผมก็เหมือนกัน บันทึกประวัติศาสตร์ชีวิตยุคหนึ่ง ซึ่งความจริงเขียนเมื่อ 30 ปีมาแล้วที่เขาซื้อขายตำแหน่งยังไม่เอิกเกริก แต่เดี๋ยวนี้ เมื่ออ่านเรื่องนี้ ผมให้คุณภาณุมาศอ่านให้พวกนายอำเภอ ปลัดอำเภอฟังแล้วหลังจากนั้นเกิดสุ่มเสียงกันว่า จริงไม่จริง 

แต่ข้าราชการท่านหนึ่งเป็นนักเขียนซึ่งรู้จักกันดี ยังยืนว่า เดี๋ยวนี้ทุกตำแหน่งในประเทศไทยซื้อขายกันด้วยเงินทั้งนั้น ไม่เว้นแม้แต่ภารโรง เมื่อพี่เขียนเรื่องนี้ 30 ปีมาแล้วที่คนขายนาเพื่อแลกกับตำแหน่งภารโรง อาจจะเป็นเรื่องแปลก แต่เดี๋ยวนี้ไม่แปลกแล้ว 

ข้าราชการคนเดิมบอกกับผมอีกว่า คนที่ซื้อขายตำแหน่ง มีการเสนอเข้ามาเป็นระบบ ทำให้ผมคิดว่าศิลปะทั้งหลายสะท้อนชีวิตของสังคมในขณะนั้น ผิดถูกดีเลวนั้นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ภาระหน้าที่หลักอย่างหนึ่งของคนเขียนหนังสือ เล่าเรื่องที่อยากเล่า สารออกไปเพื่อที่บอกกล่าว ไม่ว่าคนสูงต่ำดำขาวก็ล้วนแสวงหาความมั่นคงชีวิตด้วยกันทั้งนั้น 

ผมพูดเสมอ เราเคยสั่งสอนเชื่ออิงกันมา ชีวิตมนุษย์นั้นอยู่ได้ด้วยปัจจัย 4 มีอาหาร เสื้อผ้า ยารักษาโรค ที่อยู่อาศัย แต่มาในยุคปัจจุบันนี้มีปัจจัยที่ 5 สำคัญมากนั่นคืองาน ซึ่งควรเป็นปัจจัยข้อแรกเสียด้วยซ้ำ ชีวิตต้องมีงาน ถ้าไม่มีงานไม่มีอาชีพก็จะหาปัจจัย 4 มีความจำเป็นในชีวิตไม่ได้ ดังนั้นเรื่องสั้นนี้ ต้องการเขียน ต้องการสื่อไปให้เห็นว่า ชีวิตนั้นต้องการความมั่นคงในชีวิต ซื้อไขว่คว้ามาอย่างไรก็ต้องยอม 

เรื่องสั้นอาจจะไม่ถึงกับสมบูรณ์ เพราะเป็นไปแห่งยุคสมัย แต่ผมยังหวังลึกๆ 50 ปี 100 ปีข้างหน้ากลับมาอ่าน แต่อาจจะอ่านเชยๆ ในยุคของงานนี้ วรรณกรรมหรือศิลปะทั้งหลายก็เป็นอย่างนี้แหละ” 

ลุงคำสิงห์ยกคำพูดปิดท้าย 

“ผมยังติดใจคำพูดของ ศรีบูรพา เป็นนักเขียนที่ผมนับถือมาก ท่านบอกว่า วรรณกรรมทั้งหลายทั้งปวงนั้นอิงแอบอยู่กับสังคมที่มันเกิดขึ้น”

โดย: ชมวง พฤกษาถิ่น 
ที่มา: สยามรัฐ / 09 มีนาคม 2554