Thailand's Creative Art & Design Community

Wassily Kandinsky จิตรกรผู้เห็นเสียง และได้ยินสี

Wassily Kandinsky, Lipnitzki, Getty Images.jpg
-----------------------------------

Wassily Kandinsky คือจิตรกรชาวเยอรมัน เชื้อชาติรัสเซีย ผู้ให้กำเนิดศิลปะด้านพลังของอารมณ์ในแนวนามธรรม (abstract expressionism) Kandinsky เกิดที่ Moscow ประเทศรัสเซีย เมื่อ ค.ศ. 1866 ในครอบครัวที่มีฐานะดี เพราะสนใจกฎหมาย เศรษฐกิจ และการเมือง จึงเข้าเรียนที่มหาวิทยาลัย Moscow และสำเร็จการศึกษาเมื่ออายุ 27 ปี จากนั้นได้งานเป็นอาจารย์ที่คณะนิติศาสตร์ของมหาวิทยาลัย และในเวลาเดียวกันก็มีงานอดิเรกเป็นนักดนตรีสมัครเล่นด้วย

เมื่ออายุ 29 ปี Kandinsky ได้เห็นศิลปะภาพวาดแนว impressionist ของจิตรกรฝรั่งเศสเป็นครั้งแรก และรู้สึกดื่มด่ำกับงานศิลป์นี้มาก จนถึงกับปฏิเสธงานอาจารย์ที่มหาวิทยาลัย Dorpat ใน Estonia เสนอให้ทำ อีกทั้งลาออกจากชีวิตอาจารย์สอนมาทำงานเป็นจิตรกรวาดภาพด้วย

เมื่ออายุ 31 ปี Kandinsky ได้เดินทางไป Munich ในเยอรมนีเพื่อศึกษาเทคนิคการวาดภาพกับ Anton Azbe และ Franz von Stuck ที่ Munich Academy ในช่วงเวลานั้นจิตรกรชาวเยอรมัน กำลังลุ่มหลงในงานศิลปะแนว Art Nouveau (นวศิลป์) ซึ่งนิยมใช้เส้นที่แสดงความอ่อนหวานเป็นลายดอกไม้และลายเครือเถา ส่วนภาพของคน หรือสัตว์นั้น ก็มักถูกวาดให้มีสัดส่วนที่ยาวระหงผิดปกติ สำหรับนำไปตกแต่งอาคาร Kandinsky ได้มีโอกาสฝึกวาดภาพนวศิลป์นี้พอประมาณ

ในช่วงอายุ 37-42 ปี Kandinsky ได้เดินทางไปอิตาลี เนเธอร์แลนด์ ตูนิเซีย และได้นำผลงานศิลปะออกแสดงที่ Salon d’ Automne ในปารีส เมื่อเดินทางกลับถึง Munich Kandinsky ได้จัดตั้งสมาคม Neue Kunstlervereingung (นวศิลป์) ซึ่งมีสมาชิกทั้งชาวรัสเซีย และชาวเยอรมัน ภาระหลักของสมาชิกสมาคมนี้ นอกเหนือจากทำงานศิลปะที่ตนรักแล้ว ยังต้องออกวารสารชื่อ Blaue Reiter Almanach ที่มี Kandinsky เป็นบรรณาธิการด้วย และ Kandinsky ได้เขียนบทความที่มีสาระหนักในวารสารนี้ เช่น Uber Die Formfrage (On the Question of Form) ซึ่งกล่าวถึงหลักการและวิธีการของศิลปะนามธรรม เป็นต้น

หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 Kandinsky ได้เดินทางไปเยือนบ้านเกิดที่รัสเซีย และได้ครุ่นคิดจะนำความคิดเรื่องธรรมชาติของศิลปะออกเผยแพร่ในลักษณะที่เป็นนามธรรม จึงเริ่มออกแบบหลักสูตรศิลปะสมัยใหม่ให้แก่สถาบันการสอนวัฒนธรรมศิลป์ หลักสูตรนี้เน้นการแสดงออกที่เกี่ยวข้องกับความนึกคิด แต่ความคิดแนวนี้ถูกต่อต้านโดยศิลปินอื่น ๆ ที่มีความเห็นว่าศิลปะต้องมีประโยชน์ ในรูปแบบที่เป็นรูปธรรมเท่านั้น Kandinsky จึงอพยพออกจากรัสเซีย เพื่อกลับมาเป็นอาจารย์ประจำที่ Bauhaus ในเยอรมนี

ในปี 1924 Kandinsky วัย 58 ปี กับ Klee ชาวสวิส Jawlensky ชาวรัสเซีย และ Feininger ชาวอเมริกัน ได้รวมตัวกันเป็นสมาคมโดยใช้ชื่อว่า Blaue Vier และได้แปลงสัญชาติเป็นเยอรมัน จากนั้น Kandinsky ก็ได้ทำงานที่สถาบันศิลปะนี้เพื่อผลิตสถาปนิกและศิลปินให้ประเทศเยอรมนี โดยจัดการสอนที่ไม่มีการกำหนดกฎเกณฑ์ใด ๆ ในการวาดให้แก่นิสิตเลย และส่งเสริมให้นิสิตเข้าใจความต้องการด้านศิลปะของสังคม รวมถึงให้รู้จักพัฒนาจินตนาการเชิงสร้างสรรค์ด้วย

เมื่ออายุ 69 ปี Kandinsky ได้เรียบเรียงตำราศิลปะที่สำคัญมากเล่มหนึ่งชื่อ Punkt und Linie zu Flache : Beitrag zur Analyze der malerischen Elemente ซึ่งถือเป็นตำราศิลปะที่คลาสสิก Kandinsky ทำงานที่ Bauhaus จนถึงปี 1933 สถาบันก็ถูกสั่งปิดโดย National Socialist Government (นาซี) เมื่อตกงาน Kandinsky ได้เดินทางออกจากเยอรมนี ไปพำนักที่เมืองเล็ก ๆ ในแถบเทือกเขา Pyrenees ของฝรั่งเศส แล้วกลับไป Paris เพื่อรักษาตัว จนเสียชีวิตเมื่ออายุ 73 ปี โดยก่อนเสียชีวิต 2 ปี กองทัพนาซีที่ Munich ได้นำผลงานศิลปะของ Kandinsky ออกแสดง และเรียกชื่องานที่จัดแสดงว่า Degenerate Art (ศิลปะทราม) เพราะ Hitler ไม่ชอบภาพ Abstract ที่ Kandinsky วาดเลย แต่คนทั่วไปชอบ จึงได้หลั่งไหลเข้าชมงานแสดงมากถึง 2 ล้านคน หลังงานแสดง ทหารนาซีคิดจะนำผลงานของ Kandinsky ทั้งหมดไปเผา แต่ที่ปรึกษาของ Hitler ได้เสนอให้นำภาพของ Kandinsky ออกขาย เพื่อจะได้นำเงินเข้าประเทศ และขายได้บ้าง ส่วนงานที่ขายไม่ได้ ได้ถูกนำไปเผา ซึ่งได้ทำร้ายจิตใจของ Kandinsky อย่างรุนแรง

ผลงานนวศิลป์ของ Kandinsky ส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นศิลปะพื้นบ้านของรัสเซีย ดังจะเห็นได้จากการใช้สีต่างๆ ประชันกัน บนผืนผ้าใบ สำหรับสไตล์การวาดนั้น Kandinsky มีความคิดว่า ศิลปะคือสิ่งที่ไม่แสดงว่าเป็นภาพของอะไรเลย นอกจากความรู้สึกเท่านั้น ดังนั้นภาพของ Kandinsky บางภาพจึงดูไม่ออกว่าเป็นรูปภาพของอะไร

ผลงานชิ้นแรกๆ ของ Kandinsky ขณะนี้ประดิษฐานอยู่ที่ Stadtische Galorie ใน Munich โดยภาพที่วาดในช่วงนี้เป็นภาพที่แสดงพลังอารมณ์ (Expressionism) และนามธรรม (Abstract) ที่มีเส้นเรขาคณิตรูปแบบต่าง ๆ มากมาย ดังนั้นภาพของ Kandinsky และ Klee จึงดูคล้ายคลึงกัน แต่งานของ Kandinsky ออกแนวเล่นสนุกๆ กว่า

Wassily Kandinsky (Russian, 1866-1944). Picture with a Circle (Bild mit Kreis), 1911. Oil on canvas. 54 11/16 x 43 11/16 in. (139 x 111 cm). Georgian National Museum, Tbilisi.
---------------------------------------------

ณ วันนี้ นักวิจารณ์ศิลปะมีความเห็นว่า เส้นสีที่ Kandinsky วาดมิได้เป็นไปตามสไตล์ที่จิตรกรยุโรปส่วนใหญ่วาด แต่เป็นสไตล์มองโกเลียมากกว่า ทั้งนี้คงเพราะ Kandinsky มีบรรพบุรุษเป็นชาวรัสเซีย ส่วนสีก็เลือกใช้สีที่มีพลัง จนทำให้คนชมภาพรู้สึกตื่นเต้น ที่ได้เห็นว่าสีมีชีวิต สำหรับภาพ Bild mit Kreis (Image with Circle) นั้น ในภาพไม่มีรูปที่ใครดูออกว่าเป็นรูปอะไรเลย เพราะภาพทั้งหมดเป็นภาพนามธรรม ตามปกติ Kandinsky ไม่ใช้สีธรรมชาติ แต่ใช้สีที่ต้องการทำให้คนดูภาพรู้สึกซึ้ง เพราะ Kandinsky เชื่อว่า ธรรมชาติและศิลปะเป็นคนละเรื่องกัน คือ มีจุดประสงค์ต่างกัน และมีหลักการทำงานที่ไม่เหมือนกัน ดังนั้น จิตรกรที่ใจเกินร้อย เวลาต้องการแสดงความรู้สึกต่าง ๆ ควรเลือกแสดงเฉพาะความรู้สึกที่สำคัญๆ เท่านั้น

เมื่อถึงช่วงปลายของชีวิต ภาพของ Kandinsky ก็ยิ่งมีชีวิตชีวายิ่งกว่าภาพที่วาดในยุคต้นๆ โดยเฉพาะในช่วงหลังนี้ ภาพได้สร้างความรู้สึกให้แก่คนดูเสมือนว่ากำลังดูเหตุการณ์จากภายนอก และกำลังเข้าใจความคิดของจิตรกรที่อยู่เบื้องหลังสิ่งที่เห็น

เมื่อปีกลายนี้ ภาพที่ Kandinsky วาดได้ถูกนำออกแสดงที่ Pompidou Centre ในปารีส โดยความร่วมมือระหว่าง Lenbachhaus ที่ Munich และ Guggenheim Museum ที่ New York กับพิพิธภัณฑ์ Pompidou ภาพที่นำเสนอถูกจัดเรียงตามลำดับเวลาที่ Kandinsky วาด ดังนั้นการเดินชมภาพทั้งหมดได้ทำให้ผู้เข้าชมเห็นและเข้าใจวิวัฒนาการด้านความสามารถของ Kandinsky ตั้งแต่เริ่มวาดจนตลอดชีวิต คือตั้งแต่เกิดที่รัสเซีย ทำงานที่เยอรมนี และเสียชีวิตที่ฝรั่งเศส

คุณหาอ่านประวัติและผลงานของ Kandinsky ได้จาก Seeing the Invisible: On Kandinsky โดย Michel Henry ที่จัดพิมพ์โดย Continuum ปี 2009

สุทัศน์ ยกส้าน เมธีวิจัยอาวุโส สกว.

(หนังสือเรื่อง วิถีความเป็นไปแห่งเอกภพ The Way the Universe Works แปลโดย ศ.ดร.สุทัศน์ ยกส้าน จัดพิมพ์โดย บริษัท สำนักพิมพ์ปาเจรา จำกัด ราคา 565 บาท ออกวางจำหน่ายแล้ว หรือติดต่อที่ 0-2722-3200 ต่อ 119)

Wassily Kandinsky. Improvisation 6 (African). 1909. Oil on canvas. 107 x 99.5 cm.
--------------------------------------------

Wassily Kandinsky. Black Strokes I. 1913. Oil on canvas. 129.4 x 131.1 cm. The Solomon R. Guggebheim Museum, New York, NY, USA.
------------------------------------------