Thailand's Creative Art & Design Community

Magic Moment ของศิลปะภาพพิมพ์ ที่หอศิลปวัฒนธรรม เชียงใหม่

ในท่ามกลางกระแสศิลปะร่วมสมัย การใช้มีเดีย ศิลปะหลุดโลก เถิดเทิงศิลป์ ทำให้ศิลปะสายเดี่ยวเชิงจารีตได้แต่เป็นฝ่ายตั้งรับเสมอมาในเวทีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างอิสระ

ค่ำวันที่ 11 มิถุนายน คำ 'Magic Moment' ของ ประวัติ เล้าเจริญ ได้ถูกพูดถึงในถ้อยแถลงของ พงศ์เดช ไชยคุตร ผู้นำการจัดนิทรรศการศิลปะภาพพิมพ์แบบหลากหลายอลังการในหอศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ครั้งนี้

ความหมายสำคัญของ 'เมจิค โมเม้นท์' หรือ 'ขณะแห่งเวทย์มนต์' นั้นประวัติ เล้าเจริญหมายถึง เมื่อศิลปินภาพพิมพ์หมุนแท่นพิมพ์ซึ่งกดทับแผ่นแม่พิมพ์ที่มีกระดาษพิมพ์วางประกบ ไปจนสุด เวลาแห่งความระทึกใจก็มาถึง เมื่อศิลปินดึงกระดาษพิมพ์ออกจากแม่พิมพ์ ภาพที่ศิลปินเพียรสร้างมาโดยการทำร่องรอยบนแผ่นแม่พิมพ์โดยวิธีต่างๆ นานา โดยไม่รู้เลยว่าภาพที่คาดหวังจะออกมาดี ไม่ดีอย่างไร สมใจนึกหรือไม่ ขณะของการลุ้นนั้นระทึกตื่นเต้นเท่ากับการฟังเลขหวยวันหวยออก แต่เป็นลุ้นระทึกเชิงสุนทรีย์ และรางวัลที่ได้ก็อิ่มเอิบใจคนทำภาพพิมพ์กว่าการถูกหวยสักงวดมากมายนัก

แต่ 'เมจิค โมเม้นท์' ที่ถูกกล่าวถึงในการเปิดนิทรรศการครั้งนี้นั้นให้ความหมายมากกว่าที่ผู้พูดว่าไว้ เหตุเพราะอะไรจะชวนมาคิดดู

ในท่ามกลางกระแสศิลปะร่วมสมัย การใช้มีเดีย ศิลปะหลุดโลก เถิดเทิงศิลป์ ทำให้ศิลปะสายเดี่ยวเชิงจารีตได้แต่เป็นฝ่ายตั้งรับเสมอมาในเวทีที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างอิสระนี้ เพราะศิลปะเป็นอะไรก็ได้ และดูเหมือนศิลปินจะเป็นใครต่อใครในสายอาชีพต่างๆ หรือเล่นบทต่างจากศิลปินที่ก็ได้รับการมองดูอย่างน่าตื่นตะลึง (คงต้องใช้คำนี้จริงๆ เพราะปรากฏการณ์ศิลปะร่วมสมัยกับกาลเทศะไม่ธรรมดาจนใช้คำธรรมดาได้) ในท่ามกลางความเป็นไปราวกับสายน้ำเชี่ยวของศิลปะร่วมสมัยไทยเทศนี้ ยังมีศิลปินที่มีความสุขกับการทำงานศิลปะเชิงเดี่ยว หรือเชิงเดี่ยวสายผสม (นิดๆ) หมายความว่าผสมยังไงก็ไม่ให้หลุดกรอบ-โครงหลักไปได้ ศิลปินกลุ่มนี้ที่มีความสุขในการทำงานศิลปะในครรลองของตัวมานานสืบทอดรุ่นต่อรุ่น พอเวลาเคลื่อนดูเหมือนพวกเขาที่เคยมีสายทางของตัวซึ่งโดดเด่นมานานจะถูกสายทางอื่นๆ แย่งความสนใจไปบ้างมากขึ้นตามความหลากหลายของศิลปะ

อุปมาว่ามีร้านขายของชำเพิ่มขึ้นในตลาดหมู่บ้าน มีมินิมาร์ต มีแผงแขวน มีรถเปิดท้าย ร้านที่เคยจำเป็นเป็นหนึ่งเดียวก็ต้องแบ่งปันความสนใจให้กับความเป็นอื่นที่หาคำจำกัดความได้ไม่ง่าย

ศิลปะจารีตสายเดี่ยวอยู่ในสายทางอย่างเงียบๆ ปล่อยให้สังคมตื่นเต้นกับความหลุด ใหม่ ที่แตกต่างมาหลายปี จนวันหนึ่งในเดือน มิถุนายน ผลงานเป็นร้อยๆ ชิ้น ภายใต้คำจำกัดความ 'ภาพพิมพ์' ก็ปรากฏขึ้นพร้อมๆ กันใต้แสงไฟส่องสว่างในพิธีเปิด ที่มีทั้งผู้ร่วมแสดงห้าสิบกว่าคน และผู้สนใจจำนวนมาก

การถูกคัดเน้นสายทางเดิมของประเภทงานศิลปะสายหนึ่งถูกนำมาทบทวนใหม่ ความโดดเด่นจึงเกิดขึ้นเพราะย้อนแย้งกับความเป็นไป เช่นเดียวกันกับสิ่งที่ผุดเกิดใหม่อย่างรถเปิดท้ายขายของ มินิมาร์ต ตัดสีตัดรสกับตลาดเก่า การแต่งกายสมัยใหม่ทำให้เกิดการแต่งไทยในวันศุกร์ของนักเรียนและข้าราชการในต่างจังหวัด สิ่งส่วนที่มีอยู่เดิม รับการสืบทอดมา ไม่ได้หายไปไหน กลับปรากฏต่อสายตาก็เพราะส่วนรายล้อมเป็นอื่นไป ทำให้เรากลับเข้าไปดูสิ่งส่วนที่มีอยู่เดิมในขณะของความร่วมสมัยที่หลากหลายสายพันธุ์อย่างตื่นตาตื่นใจ

สำคัญคือ เสน่ห์ของภาพพิมพ์นี้อยู่ท่ามกลางผลงานศิลปะภาพพิมพ์ด้วยกัน ไม่ใช่คละ/ปะทะกับผลงานประเภทอื่น แสดงความละเอียด เนียน ในพื้นที่ที่ไม่ใหญ่นัก บนกระดาษที่มีกรอบขาวสะอาด ล้อมกรอบเรียว จับแสงสวย

'Darkness of Bruegel' ของพงศ์เดช ไชยคุตร ไม่ได้แสดงความคมคายเพียงเพราะเอางานการเมืองของ Pieter Bruegel the Elder จิตรกรและศิลปินภาพพิมพ์ชาวเนเธอร์แลนด์มาสร้างงานแล้วถูกจับเข้าไปอยู่ในงานประเภท appropriation art ตามการจัดระเบียบของนักวิชาการศิลปะ แต่ที่ล้ำหน้ากว่าอุบายคือรสชาติของเทคนิคเบื้องต้นที่ธรรมดาที่สุดของภาพพิมพ์โลหะอย่าง ดรายพ้อยท์ ที่อมหมึกดำไว้จนฉ่ำสลับกับเส้นสายลายขูดขีดนั้นแสดงตัวทำให้เรื่องเล่าเชิงการเมืองนั้นออกรส มากกว่าที่รสชาติทางการเมืองจะออกรสด้วยตัวมันเอง

ไชยยศ จันทราทิตย์ ศิลปินอีกคนหนึ่งเจ้าของผลงานภาพพิมพ์ตะแกรงไหมรูปก้อนหินสีเทาดำมน ออกลายทอดเงาลงบนกระดาษฟราบิโนสีขาวนั้นให้รสที่แปลก เหตุเพราะการพิมพ์ภาพก้อนหินและเงาครั้งเดียวนั้นไม่พอ แต่ก้อนหินถูกพิมพ์ทับด้วยสีเคลือบใส ไม่ใช่อย่างลวกง่ายหนึ่งหนแบบการไปเที่ยวโสเภณีแล้วระบายอารมณ์ให้เสร็จๆ ไป แต่เป็นการเคลือบทับไปอีกและอีกอย่างคาดหวังถึงผลที่แตกต่างระหว่างตัววัตถุและเงา ราวกับการขอความรักของคนสมัยก่อนที่ต้องอดทน รอเวลา ค่อยเป็นค่อยไป

ผลงานภาพพิมพ์หลายชิ้นเพราะด้วยขนาดเล็กและกรอบบางในบรรยากาศใต้ไฟเหลืองอ่อนๆ และเพราะทั้งหมดทั้งมวล ทั้งเนื้อทั้งตัวของศิลปะภาพพิมพ์เป็นอย่างนั้น โลกงามที่ลืมไปจึงหวนกลับมาอีกหนเมื่อได้ชม ทุ่งดอกไม้ ใบหญ้าในความเป็นโลกาภิวัตน์ จุด ลายเส้น สีหวาน ในท่ามกลางการถกเถียงหาทางออกให้กับหนทางตันทางการเมือง ความทุกข์ของชาติถูกกล่อมเกลาด้วยเสน่ห์ของศิลปะที่วางตัวมีท่าทีเนียนนวล ถ่อมตัว ในท่ามกลางความเอิกเกริกของสถานการณ์ชาติและโลก ทั้งส่วนศิลปะและความเป็นไป

Magic moment จึงไม่ใช่แค่ขณะพิเศษของศิลปินภาพพิมพ์คนใดคนหนึ่ง แต่เผื่อแผ่ถึงคนอื่นๆ ในสังคม

โดย : อารยา ราษฎร์จำเริญสุข
Life Style : ศิลปวัฒนธรรม
วันที่ 6 กรกฎาคม 2553
By : bangkokbiznews.com