ภาพเน้นจุดเด่นที่ด้านขวาล่าง 
-------------------------- 

M-Lite-การถ่ายภาพอย่างโปรไม่ใช่แค่เห็นว่าสวยก็กดชัตเตอร์ได้เลย แท้จริงแล้วมีหลักการลึกล้ำกว่านั้น หลักพื้นๆ ที่หลายคนมองข้าม พร้อมเผยเทคนิคสุดเจ๋งในการถ่ายภาพสัตว์ป่าฉบับมืออาชีพโดยช่างภาพคุณภาพก่อนใคร 



ถ่ายภาพอย่างศิลป์ 

คุณวีระวัช ศรีสุข ช่างภาพแนวธรรมชาติและสัตว์ป่ามากฝีมือ ผู้เคยฝากผลงานลงในนิตยสารเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิกฉบับภาษาไทย และ BBC Wildlife Magazine ประเทศอังกฤษ อธิบายว่าภาพถ่ายแบ่งออกเป็นภาพธรรมดาและภาพสวยงาม สิ่งที่ทำให้ภาพทั้ง 2 แบบแตกต่างกันคือ “ศิลปะ” กล่าวคือความสวยงามของภาพในแง่มุมของงานศิลปะนั่นเอง โดยที่ภาพอัปเกรดให้สวยได้นั้นต้องอาศัยหลักพื้นฐานของการถ่ายภาพเรื่องของการจัดองค์ประกอบนั่นเอง 

“พื้นฐานสำคัญที่ไม่อาจละเลยหากต้องการเป็นนักถ่ายภาพมืออาชีพ หรือต้องการพัฒนาฝีมือไปสู่ระดับที่สูงขึ้นคือการจัดองค์ประกอบภาพ ซึ่งหากไม่มีตรงนี้แล้ว ถ่ายรูปไปเป็น 10 ปีก็จะเหมือนอยู่กับที่ เป็นบันไดก้าวแรกที่นำไปสู้ความเป็นมืออาชีพได้” 

หลักการดังกล่าว คือหลักการจุดตัด 4 จุด ของเส้น 4 เส้น ในกรอบมองภาพ โดยจุดทั้ง 4 จุดนั้นคือตำแหน่งที่ดีที่สุดในการวางองค์ประกอบหรือจุดเด่นของภาพไว้ ณ จุดใดจุดหนึ่ง 

ส่วนเส้นทั้ง 4 เส้นในแนวตั้งและแนวนอน คือแนวเส้นที่ดีที่สุดในการจัดองค์ประกอบภาพอย่างเส้นนำสายตา เส้นขอบฟ้า หรือการวางพาดวัตถุอย่างต้นไม้ให้อยู่ในแนวเส้นตรงตามตำแหน่งนั่นเอง 



“อย่างถ้าถ่ายรูปวิวทะเลหมอก ก็จะสามารถเลือกวางแนวเส้นของฟ้า ไม่เส้นบนก็เส้นล่าง ขึ้นอยู่กับว่าคุณจะเน้นอะไร หากเน้นที่ทะเลเส้นของฟ้าจะอยู่ด้านบน ในขณะที่หากเน้นท้องฟ้าเส้นขอบฟ้าจะอยู่ที่เส้นล่างในการจัดวางองค์ประกอบ เช่นเดียวกับการถ่ายภาพคนกับวิว ก็ต้องวางเส้นขอบฟ้าตัดกับตำแหน่งที่คนยืนไม่เส้นซ้ายก็ขวา ซึ่งการถ่ายรูปสิ่งมีชีวิตไม่ว่าคนหรือสัตว์ จุดสำคัญคือดวงตา สีหน้าอารมณ์ที่ควรอยู่ที่ตำแหน่งหนึ่งใน 4 จุดตัดนั้น” 

ทั้งนี้สามารถมีหลักการวางวัตถุทั้งจากวางบนจุดตัด และเส้นตรงพร้อมกันใน 1 ภาพได้ เพื่อสร้างความซับซ้อนความสมบูรณ์ลงตัว ความน่าดึงดูดใจของภาพนั้นมากยิ่งขึ้น รวมไปถึงการสร้างมิติของภาพ อย่างทะเลหมอกที่ขาวโพลน อาจสร้างมิติด้วยการเจาะถ่ายจุดที่มีการซ้อนกันของแนวต้นไม้ของแนวเขาจะทำให้ภาพน่าดึงดูดใจมากขึ้น 

หลักการดังกล่าวไม่ใช่กฎเหล็ก แต่จะสอนให้เข้าใจและรู้สึกได้ถึงคำว่า ภาพถ่ายที่สวยงามอย่างมีศิลปะ มาจากหลักการสร้างความสมดุลของภาพ ซึ่งเมื่อยึดหลักนี้มานานจนสัมผัสความสมดุลได้ด้วยความรู้สึกแล้ว ก็สามารถโยนหลักการนั้นทิ้งไปและใช้ความรู้สึกในการถ่ายภาพ กล่าวคือหากไม่ก้าวขึ้นบันไดขั้นแรกก็จะไม่สามารถก้าวสู่บันไดก้าวต่อไปได้ 

ความรู้สึกดังกล่าวหมายถึงเรื่องของมุมมองและจินตนาการแปลกใหม่ ความคิดสร้างสรรค์ของแต่ละบุคคล หลังจากเรียนรู้พื้นฐานอย่างเข้าใจถ่องแท้แล้ว จำเป็นต้องมีแรงบันดาลใจ หรือแนวทางที่จะผลักดันไปสู่การหาเอกลักษณ์ของตนเอง ซึ่งอาจเกิดได้จากการศึกษาด้วยตนเองก็ได้ 

แต่การฝึกฝนเองนั้นจะช้ากว่าการศึกษางานของมืออาชีพท่านอื่น ควรใช้ผลงานเหล่านั้นเป็นเครื่องมือในการศึกษา พัฒนาฝีมือ จนกระทั่งถึงวันที่พร้อมออกเดินตามทางของตนเอง สร้างผลงานที่มีเอกลักษณ์ แนวทางเฉพาะของตนเองขึ้นมาให้ได้ 



กดชัตเตอร์แบบมือโปร 

คุณวีระวัชเล่าว่าการถ่ายภาพสัตว์ป่าทั่วไป และการถ่ายภาพแมลงนั้นมีเสน่ห์และความท้าทายต่างกันโดยสิ้นเชิง เนื่องจากการถ่ายภาพแมลงหรือภาพมาโครระยะใกล้จะเป็นงานที่ต้องใช้ความละเอียดอ่อน สิ่งที่จำเป็นคือขาตั้งกล้อง เพราะต้องใช้กำลังขยายค่อนข้างสูง และใช้ความนิ่ง การให้แสงที่เน้นเรื่องของอารมณ์อย่างมาก 

“การถ่ายรูปผีเสื้อ หากจะถ่ายผีเสื้อเกาะตามที่ต่างๆ ก็จะไม่ใช่เรื่องยากเท่าการถ่ายผีเสื้อขณะบิน ซึ่งมีหลักว่าความเร็วชัตเตอร์ที่จะสามารถหยุดโมชันบินของผีเสื้อได้จะต้องไม่ต่ำกว่า 1/500 วินาที แต่ไม่จำเป็นต้องหยุดภาพด้วยความเร็วชัตเตอร์เสมอไป” 

การหยุดภาพผีเสื้อขณะบินสามารถทำได้อีกวิธีหนึ่ง คือการใช้แฟลตเข้าช่วย ซึ่งนอกจากจะได้ภาพนิ่งของผีเสื้อแล้วยังได้เห็นเงาการเคลื่อนไหวอยู่ในภาพเดียวกันด้วย เรียกได้ว่าสร้างอารมณ์ความรู้สึกเหมือนภาพวาดภาพหนึ่ง 

ด้วยธรรมชาติของกลุ่มผีเสื้อในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานที่จะรุมกินอาหารบริเวณโป่งตามธารน้ำ ซึ่งจะไม่กลัวกล้อง สามารถยื่นกล้องเข้าไปจ่อกลุ่มผีเสื้อได้อย่างง่ายดาย จึงสามารถใช้หลักการดังกล่าวได้คือการปรับค่า ISO ให้ต่ำ ช่องรับแสงแคบลง ใช้ความเร็วชัตเตอร์ช้า โดยวัดค่าสมดุลของแสงให้อยู่ที่ -2 พร้อมทั้งปรับกล้องเป็นแมนนวลโฟกัสที่ระยะประมาณ 1 ฟุต ก่อนจะช้อนกล้องเข้าไปใกล้ๆ โดยให้แหงนหน้ากล้องขึ้นเล็กน้อย เพื่อให้เห็นทั้งกลุ่มผีเสื้อด้านล่างและที่กำลังบิน และใช้แฟลชในการถ่ายด้วย 

รวมทั้งการเว้นพื้นที่ว่างเพื่อกำหนดทิศทางของภาพ เช่น การเว้นพื้นที่ด้านหน้าของสัตว์มากกว่าด้านหลัง หรือตามทิศทางการมองของผีเสื้อ เป็นการสร้างอารมณ์ของทิศทางการมอง หรือหากเป็นภาพที่มีองค์ประกอบแน่นก็ควรมีพื้นที่โล่งๆ ไว้เป็นพื้นที่พักสายตาด้วย 

ส่วนการถ่ายภาพสัตว์ป่าทั่วไปเป็นที่รู้กันว่า การจะหาสัตว์ป่าในเขตพื้นที่ป่ากว้างใหญ่นับเป็นเรื่องยาก ช่างภาพสัตว์ป่ามืออาชีพมีน้อยมาก จำเป็นต้องอาศัยทักษะด้านความอดทนสูง ผ่านอุปสรรคมากกว่าการถ่ายภาพประเภทอื่นๆ รวมทั้งต้องศึกษาพฤติกรรมของสัตว์ ลักษณะนิสัยเพื่อให้สามาถค้นหาและเข้าใกล้ได้ง่ายขึ้น 

“การเข้าป่านอกจากต้องระวัง ไม่ควรเดินเข้าไปลำพังแล้ว ควรมีจิตสำนึกในการใช้พื้นที่ด้วย ไม่รบกวนวีถีชีวิตสัตว์มากเกินไป อย่าคิดแต่อยากจะได้รูป คำนึงถึงสภาพจิตใจสัตว์ด้วย” 



ฝีมืออยู่เหนืออุปกรณ์ 

เทคโนโลยีการถ่ายภาพและการแต่งภาพได้พัฒนาอย่างรวดเร็ว ซึ่งสิ่งหนึ่งที่บรรดาผู้ถ่ายภาพนิยมใช้คือโปรแกรมการแต่งภาพ ทำให้ภาพสวยสดใสขึ้นกว่าภาพดิบๆ ที่ถ่ายมา แต่ในวงการช่างภาพมืออาชีพนั้น การใช้โปรแกรมแต่งภาพไม่ใช่เรื่องที่ปลื้มนัก 

“ผมมองว่าเป็นเรื่องของแต่ละบุคคล แต่ผมตั้งแต่ใช้กล้องดิจิตอลและลองใช้โปรแกรมแต่งภาพดูคือทำแล้วไม่มีความสุข เวลาผมถ่ายภาพคือถ่ายมากอย่างไรก็ให้มันอยู่อย่างนั้น สิ่งที่ให้ความใส่ใจคือสิ่งที่ถ่ายภาพมา มันมีความสวยด้วยตัวมันเองอยู่แล้ว ดังนั้นหากทำแล้วไม่มีความสุขก็ไม่จำเป็นต้องฝืนทำแม้จะมีกระแสมาก็ตาม ใช้ความรู้สึกของเราเป็นหลัก” 

นอกจากการถ่ายภาพด้วยกล้องดิจิตอลแล้ว โปรช่างภาพคนนี้ยังคงเลือกใช้ฟิล์มสไลด์ในการถ่ายภาพอยู่ ด้วยคุณภาพความละเอียดสูง พร้อมตอบสนองความรู้สึกได้ดี ส่วนกล้องดิจิตอลคือคำตอบสำหรับปัญหาบางอย่างที่ฟิล์มสไลด์ให้ไม่ได้ อย่าปฏิเสธเทคโนโลยี แต่ให้เลือกใช้อย่างเหมาะสม 

“อีกประเด็นหนึ่งที่ยังคงใช้กล้องฟิล์มควบคู่ไปด้วย เพราะค่าเทคโนโลยีมีราคาที่สูงกว่ามาก โดยเฉพาะกล้อง DSLR (Digital single-lens reflex) ที่แพงมากหากเทียบกับกล้องฟิล์มระดับสูงสุดราคาไม่กี่หมื่น ในขณะที่กล้องดิจิตอลที่ดีที่สุดมีราคาเป็นแสน ผมจึงยังมองไม่เห็นความจำเป็นที่ต้องเสียเงินจำนวนมาก เพราะจุดหมายของการถ่ายภาพอาจไม่ได้อยู่ที่อุปกรณ์ราคาสูง แต่อยู่ที่สิ่งที่เราให้ความสำคัญมากกว่าคือศิลปะการถ่ายภาพ” 

พร้อมกับบอกว่า กล้องเป็นเพียงแค่เครื่องมือเท่านั้น โดยเครื่องมือแบบไหนก็สามารถถ่ายทอดภาพ อารมณ์ความรู้สึกได้ ต้องใช้สิ่งที่มีอยู่ได้อย่างเต็มศักยภาพก็น่าจะสามารถตอบโจทย์ความต้องการในการถ่ายภาพได้แล้ว ซึ่งหากใครอยากจะเป็นช่างภาพสารคดีมืออาชีพต้องถามตัวเองก่อนว่าชอบจริงหรือไม่ เพราะงานจะดีได้ต้องเป็นงานที่ชอบทำอย่างเต็มใจและมีความสุข 

ช่วงเริ่มต้นควรพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปในการศึกษา ใช้อุปกรณ์ ไม่ควรทุ่มไปกับอุปกรณ์แพงๆ เพราะคิดว่าจะทำให้คุณได้ภาพดีๆ จนกระทั่งถึงเวลาที่สามารถพัฒนามุมมองความคิดให้สูงขึ้นได้แล้ว อุปกรณ์แพงๆ ก็จะช่วยส่งเสริมการทำงานด้านนี้ให้ดีขึ้นต่อไปได้ ด้วยประสบการณ์ ความรู้จะทำให้ใช้อุปกรณ์ดีๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

รายงานโดย ทีมข่าว M-Lite