รู้กันอยู่ว่า...หน้าที่หลักของหนังสือการ์ตูน ไม่ว่าจะเป็นหนังสือการ์ตูนจากทางฝั่งตะวันตก หรือทางญี่ปุ่นก็ตาม ก็คือการสร้างความบันเทิงเริงใจแบบเน้น 

เอ็นเตอร์เทนไว้ก่อน อย่างอื่นค่อยมาคุยกัน 

จึงทำให้ผู้ใหญ่ที่รู้เท่าไม่ถึงการณ์หลายคน รู้สึกว่า การอ่านการ์ตูนเป็นเรื่องที่ไร้สาระ เอาเวลามาทบทวนตำรับตำราเรียนดีกว่า 

แต่ในตอนนี้ ระดับของความเป็นการ์ตูนไม่ได้เป็นแค่ comic อีกต่อไปแล้ว เพราะการ์ตูนชั้นดี สามารถที่จะยกระดับตัวเองให้กลายเป็นวรรณกรรม หรือที่เรียกว่า graphic novel ได้เช่นกัน 

แถมยังใช้สื่อนี้เป็นเครื่องมือในการบอกเล่าสิ่งที่ตนต้องการได้อย่างทรงพลังอีกด้วย 

โดยเฉพาะเรื่องราวของตะวันออกกลาง ในตอนนี้มีนักเขียนการ์ตูน หรือ cartoonist จำนวนหนึ่ง ที่เขียนบอกเล่าเรื่องราวของดินแดนแห่งนี้ โดยการใช้ graphic novel เป็นเครื่องมือหลักในการเล่าเรื่องของดินแดนที่เต็มไปด้วยความยุ่งเหยิงทางการเมืองทั้งในประเทศและระหว่างประเทศ 

หนังสือการ์ตูนสายนี้ ที่เราน่าจะทำความรู้จักกัน 

สักหน่อย ก็อย่างเช่น 

ผลงานของ Joe Sacco ชายผู้นี้เรียนวารสารศาสตร์ ที่ชื่นชอบการวาดการ์ตูนเป็นอย่างมาก เขามีโอกาสได้ไปศึกษาชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนที่ฉนวนกาซ่า ตั้งแต่ปี 1991 ด้วยเหตุผลที่ว่า "ผมโตมากับความเข้าใจว่า พวกปาเลสไตน์เป็นผู้ก่อการร้าย แต่หลายปีที่ผมเฝ้าสังเกตการณ์ และได้พูดคุยกับใครหลาย ๆ คน ผมก็ตระหนักว่า ปัญหาในดินแดนแถบนี้มันซับซ้อนแค่ไหน และมีความผิดพลาดมากแค่ไหนในการเล่าประวัติศาสตร์ ผมอยากจะสร้างอะไรขึ้นมาสักอย่าง เรื่องของเรื่องก็คือ ผมสนใจมันไงครับ ผมอยากไปเห็น" (จากหนังสือ "การ์ตูนอะคาเดมี่" ของสำนักพิมพ์ฟรีฟอร์ม) 

ด้วยความที่อยากไปเห็นพื้นที่ตรงนั้น ทำให้ Sacco ได้ผลิตงาน graphic novel ชั้นดีเพื่อบอกเล่าเรื่องราวของดินแดนปาเลสไตน์ผ่านเลนส์แว่นที่ตนมอง ผลงานที่เด่น ๆ ก็อย่างเช่น "Palestine" (สนพ. Fantagraphics) ที่ถ่ายทอดเรื่องราวของดินแดนที่มีความขัดแย้งมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก...ฉนวนกาซ่านั่นเอง จนมาถึงครึ่ง 

หลังของปี 2009 เขาก็มีผลงานชิ้นล่าสุด นั่นคือ "Footnotes in Gaza" (สนพ. Metropolitan) 

Waltz with Bashir

นอกจาก Joe Sacco แล้ว งานวรรณกรรมการ์ตูนที่เกี่ยวกับความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลกับปาเลสไตน์ที่น่าสนใจชิ้นอื่นที่เห็นผ่านตาก็อย่างเช่น "Waltz with Bashir" ผลงานจากฝั่งอิสราเอลของ Ari Folman และ David Polonsky ที่เขาหยิบมาทำเป็นแอนิเมชั่นเมื่อ 2 ปีที่แล้วแล้วดังระเบิดระเบ้อ ทั้งในเวทีใหญ่อย่างเมืองคานส์และออสการ์ แม้จะเป็นเพียงผู้ท้าชิงก็ตาม 

หนังสือเล่มนี้ได้พูดถึงเรื่องราวของการตามหาความทรงจำที่หายไปของ Ari Folman ซึ่งเป็นความทรงจำเกี่ยวกับสงครามในเลบานอนเมื่อปี 1982 ในช่วงที่ Ari ได้เป็นส่วนหนึ่งของกองกำลังอิสราเอลที่บุกเข้าไปปฏิบัติการกวาดล้างกองกำลังปลดปล่อยปาเลสไตน์ในเลบานอน เขาจึงต้องกลับไปทบทวนความทรงจำของตัวเองว่ามันเกิดอะไรกับเขาเมื่อหลายสิบปีที่แล้ว 

ส่วน graphic novel ที่บอกเล่าเรื่องราวในส่วนอื่น ๆ ของดินแดนตะวันออกกลางนี้ หากอยากรู้จักกับอิหร่านในอีกมุมหนึ่ง ลองหยิบ "Persepolis" ผลงานของ Marjane Satrapi ซึ่งหยิบเอาเรื่องราวของตัวเธอ ตั้งแต่เด็กจนโตกับชีวิตที่ต้องประสบกับความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในอิหร่าน ตั้งแต่สมัยการปฏิวัติอิสลามในปี 1979 จากวิถีชีวิตที่รับเอาวัฒนธรรมตะวันตกจ๋าในสมัยพระเจ้าชาห์ในช่วงก่อนหน้านี้ มาสู่วิถีปฏิบัติตามแบบมุสลิมอันเคร่งครัดในรัฐอิสลาม ซึ่งเธอได้เขียนเล่าแบบหยิกแกมหยอกได้ออกรสชาติเลยทีเดียว 

เล่มสุดท้ายที่อยากแนะนำ คือ "The Photographer" ผลงานภาพถ่ายผสมกับการ์ตูนของ Emmanuel Guibert และ Didier Lefevre โดยช่างภาพ Didier Lefevre ร่วมเดินทางกับทีมองค์กรแพทย์ไร้พรมแดน (Medecins Sans Frontiers : MSF) ที่ดินแดนอัฟกานิสถาน เมื่อปี 1986 ซึ่งในตอนนั้นดินแดนแห่งนี้เต็มไปด้วยอันตรายจากการรุกรานของรัสเซีย โดยภาพที่ Lefevre ถูกนำไปขยายความต่อด้วยการนำไปผสานกับภาพการ์ตูนโดยฝีมือของ Emmanuel Guibert แล้วลงตัวยิ่งนัก 

graphic novel เหล่านี้ แม้ว่าบางมุมอาจจะดูเป็นเรื่องราวที่ฮาร์ดคอร์มาก ๆ แต่ในโลกที่เต็มไปด้วยความขัดแย้งจากความจริง/ลวง ที่สยายไปทั่วสารทิศด้วยฤทธิ์เดชโลกาภิวัตน์ การรับรู้เรื่องราวเหล่านี้อีกมุมหนึ่งด้วยสื่อที่เคยถูกมองว่ามีแต่เด็กเท่านั้นที่อ่านกันอย่างหนังสือการ์ตูน จึงเป็นพื้นที่ทางเลือกที่น่าลิ้มลองอย่างยิ่ง  

โดย Cobori 

ที่มา ประชาชาติธุรกิจ (หน้าพิเศษ D-Life) คอลัมน์ EASTERN STREET 

วันที่ 01 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2553 ปีที่ 33 ฉบับที่ 4180