Thailand's Creative Art & Design Community

"คนแคระ" ฐานประติมากรรม?

โดย เนติ โชติช่วงนิธิ

ในศิลปะทวารวดี จัดเป็นศิลปกรรมต้นอารยธรรมสมัยประวัติศาสตร์ มีพัฒนาการอย่างต่อเนื่องบริ เวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 11–16 บรรดาโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และโบราณสถานที่ยังคงปรา กฎซากวัตถุอยู่ส่วนใหญ่ล้วนสร้างขึ้นเนื่องในพระพุทธศาสนาลัทธิหินยาน และบางส่วนลัทธิมหายาน-ฮินดูรวมอยู่ด้วย แผ่กระจายทางภาคเหนือ อีสาน และใต้ของสยามโบราณ

ถึงอย่างนั้นก็ตามที ศิลปวัตถุบางชิ้นที่ปรากฏอยู่ในลุ่มน้ำเจ้าพระยา นักโบราณคดีได้ตั้งคำถามเพื่อหาคำตอบ ดังในภาพ “ฐานประติมากรรม(?)” ศิลปะทวารวดีตอนกลาง ราวพุทธศตวรรษที่ 14 -15 ได้จากหน้าวัดพระเมรุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ชนิดดินและหินปูน สูง 48 ซม. ปัจจุบันตั้งอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา จ.พระนครศรีอยุธยา

ฐานประติมากรรมชิ้นนี้ ด้านล่างสุดสลักรูปบุคคลลักษณะอ้วนล่ำคล้ายเด็กนั่งชันเข่า มือทั้งสองวางอยู่เหนือหัวเข่า ใช้ศีรษะเทินฐานสลักแนวกลีบบัวคว่ำ – บัวหงายทรงรี ด้านบนเรียบ คล้ายฐานพระพุทธรูป

นักโบราณคดีมองว่า รูปบุคคลดังกล่าวคงหมายถึง “คนแคระ” ซึ่งนิยมสลักประดับตกแต่งตามกรอบหรือซุ้มประตูในศิลปะอินเดียสมัยโบราณ และแพร่หลายในสมัยอมราวดีและคุปตะ ที่ให้อิทธิพลแก่ศิลปะทวารวดีตอนกลาง ระหว่างพุทธศตวรรษที่ 13 -14 มักปรากฏในรูป “คนแคระ” ประดับอยู่ตามฐานโบราณสถาน หรือประกอบฐานประติมากรรมที่สร้างขึ้นในระยะนั้น