SCREAM

หยุดการใช้แรงงานเด็ก

สนับสนุนสิทธิของเด็กผ่านการศึกษา ศิลปะ และสื่อ

โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศ

จุดมุ่งหมาย : เพื่อจัดทำบทและแสดงละครเกี่ยวกับแรงงานเด็ก

ประโยชน์: ให้เด็กได้แสดงความรู้สึกนึกคิดและอารมณ์ด้วยการแสดงละครอย่างทรงพลังและมีความหมาย  สร้างเวทีเพื่อให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมและมีความตระหนักรับรู้เรื่องการใช้แรงงานเด็ก

กรอบเวลา:  

เวลาสอน 6 คาบ บวกเวลาสำหรับซ้อมและแสดงละคร 

แรงจูงใจ 

ผลการวิจัยบ่งชี้ว่าละครสามารถพัฒนาและทำให้เกิดการเรียนรู้โดยผ่านประสบการณ์การแสดงละคร หากเด็กปฏิบัติตามแนวทางที่ให้ไว้ต่อไปนี้ เด็กจะได้พบมุมมองใหม่เกี่ยวกับชีวิตและตัวเองได้มากขึ้น

• คล้อยตามเรื่องราวที่สร้างขึ้นมา
• นำตัวเข้าสวมบทบาทตามสถานการณ์นั้น
• “รับรู้และใช้ชีวิต” ตามสถานการณ์ ปัญหา ทางเลือกและการแสดงออกของตัวละครที่สรรค์สร้างขึ้น และรับผลที่ตามมา
• ย้อนดูบทบาทการแสดง คราวนี้โดยผ่านตัวตนของเด็กเอง

หัวใจของการละคร คือ การสร้างเรื่องโดยมีผู้แสดง  การผูกเรื่องก็ต้องมีโครงเรื่อง (อันได้แก่การกระทำและเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นต่อเนื่องกัน) โดยมี “แก่นเรื่อง” (จุดเน้นของเรื่องที่ชวนให้คิดต่อ)   ในกรณีนี้แก่นเรื่องคือ การใช้แรงงานเด็กจากชุดการเรียนรู้เรื่องบทบาทสมมุติ กลุ่มจะเริ่มเข้าใจว่าแรงงานเด็กมีความรู้สึกนึกคิดอย่างไร  ในขณะที่ชุดการเขียนแนวสร้างสรรค์ก็จะได้ปูพื้นเรื่องการเขียนบทไปแล้ว   ตอนนี้ กลุ่มจะต้องมีความรู้สึกว่าตนเป็นเจ้าของโครงการและรับผิดชอบโครงการต่อไปด้วยการสร้างบทละครขึ้นมาเรื่องหนึ่ง ซึ่งต้องเป็นเรื่องที่กลุ่มสร้างขึ้นเอง ใช้วิสัยทัศน์และภาษาของกลุ่มเอง

ชุดการเรียนรู้นี้ช่วยสร้างอารมณ์และบุคลิกภาพในอีกระดับหนึ่ง   เด็กจะใช้การแสดงละครเป็นเครื่องมือแสดงอารมณ์ความรู้สึกที่ถูกกระตุ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงการเรียนการสอน  หัวใจของละครคือ”เนื้อเรื่อง” ที่สร้างสรรค์ขึ้นจากโลกของจินตนาการ โดยมีตัวละครแสดงบทบาทตามสถานการณ์จนถึงที่สุด  สมาชิกกลุ่มจะต้องสวมบทบาทของตัวละครและแสดงออกทั้งทางกายภาพ  อารมณ์ และภูมิปัญญาของตัวละครนั้น ๆ   การกระทำในละครเกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวละครและสถานการณ์ที่เกิดขึ้น  ตัวละคร การดำเนินเรื่องและเวลาก็คือการนำเสนอ “ใคร อะไร และเมื่อไร” ที่ประกอบกันขึ้นเป็นบทละคร  ส่วนสถานที่นั้นบอกว่าเรื่องนี้เกิดขึ้น  ณ “ที่ใด”   เรื่องต้องมีที่มาที่ไป

ละครคือประตูพิเศษที่นำไปสู่การเรียนรู้โดยสร้างมิติใหม่แห่งความรู้ซึ่งยากจะเข้าถึงได้  ทำให้เห็นว่าในโลกที่มีความเชื่อมโยงของเรานี้ การละเมิดสิทธิมนุษยชน เช่นการใช้แรงงานเด็ก ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้น”ที่ไหนก็ไม่รู้ที่ไม่เกี่ยวกับเรา”  เราจะต้องช่วยกันเปลี่ยนทัศนคติ พฤติกรรมและความเข้าใจของคนทั่วไปในเรื่องการใช้แรงงานเด็กไม่ว่าจะอยู่ภูมิภาคใดหรือเขตเศรษฐกิจใดก็ตาม   ละครและศิลปะคือเครื่องมือที่ทรงพลังที่สามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว

จุดมุ่งหมายของการเรียนรู้ชุดนี้ คือ ให้เด็กและเยาวชนมีความเข้าใจว่าจำเป็นที่จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงโดยเริ่มจากภายในตัวตนของแต่ละคนก่อนและก้าวพัฒนาสู่ภายนอก  การเรียนรู้ชุดนี้จะสร้างความเข้าใจมากยิ่งขึ้นโดยผ่านตัวละครและการแสดงฉากต่าง ๆ ซึ่งเด็กเป็นผู้รังสรรค์ขึ้น  เด็กจะใช้ละครเพื่อบอกเล่าเรื่องราวให้คนนอก (ผู้ชม) ได้รับรู้ ซึ่งเป็นการสร้างจิตสำนึกและดึงชุมชนให้เข้ามามีส่วนร่วมได้เป็นทวีคูณ

สิ่งที่จะต้องใช้ 

เช่นเดียวกับชุดการเรียนรู้อื่น ๆ เราไม่ต้องใช้วัสดุอุปกรณ์อะไรมากนัก  ดังนั้นกลุ่มจึงไม่ต้องทำละครที่ต้องใช้เวที สิ่งก่อสร้างหรือระบบแสงเสียงที่หวือหวา  เนื้อเรื่องอาจเป็นเรื่องชีวิตของแรงงานเด็กที่แทบจะไม่มีอะไรเป็นของตนเอง  เด็กมีชีวิตและทำงานในสภาพแร้นแค้น  ละครจึงควรสะท้อนความจริงข้อนี้ให้เด่นชัด

กลุ่มควรใช้ทรัพยากรเท่าที่มี   ถ้าโชคดี กลุ่มอาจได้โรงละครหรืออย่างน้อยก็เวทีอะไรสักแห่งหนึ่งที่ใช้ซ้อมและแสดงละครได้ หรือห้องโถงหรือห้องใหญ่สักห้องหนึ่งก็ได้  งานบางส่วนจะต้องทำในรูปชั้นเรียน เช่น งานเขียนบทละคร   บทจะเป็นตัวกำหนดว่าต้องใช้วัสดุอะไรบ้าง  ในบางกรณีหากสภาพอากาศเอื้ออำนวยกลุ่มอาจไปทำงานในที่เงียบสงบสักแห่งหนึ่งก็ได้  ในชุดการเรียนรู้นี้ กลุ่มต้องทำงานร่วมกันดังนั้นจึงไม่ต้องมีการแบ่งกลุ่มหรือแยกกันทำงาน

เตรียมความพร้อม

หากเหมาะสมและเป็นไปได้ ควรมีการศึกษาค้นคว้าภูมิหลังของการแสดงละครเพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการเรียนการสอน  ในกรณีที่การละครเป็นวิชาหนึ่งในหลักสูตรปกติ ก็น่าจะมีตำราเพื่อการศึกษาและนำมาใช้ประกอบการเรียนการสอนในชุดการเรียนรู้นี้ได้   หากไม่อยู่ในหลักสูตร ตามห้องสมุดสาธารณะหรือสถาบันการศึกษาหรือแม้กระทั่งในอินเตอร์เน็ต ท่านก็น่าจะหาข้อมูล หนังสือ คู่มือ ตำราเรียนมาศึกษาได้   หรือท่านอาจรู้จักคนที่มีประสบการณ์ด้านการละครเพื่อการศึกษาที่เต็มใจจะให้ท่านยืมเอกสารอ้างอิงและสนับสนุนการทำงานในชุดการเรียนรู้นี้

การสนับสนุนจากภายนอก  

หากท่านไม่ใช่ครูสอนการละครผู้มีประสบการณ์หรือไม่เคยทำงานในงานละครหรือโรงละครมาก่อนหรือไม่ใช่ผู้มีใจรักศิลปะด้านนี้  ท่านควรหาแหล่งสนับสนุนจากภายนอกสำหรับชุดการเรียนรู้นี้    ไม่ว่าท่านจะเก่งเพียงใด ถ้าหากได้พูดคุยกับผู้มีประสบการณ์หรือได้คำแนะนำจากมืออาชีพ ก็จะเป็นประโยชน์มาก

การหาแหล่งสนับสนุนจากภายนอกนั้น จะมากน้อยเพียงใดย่อมขึ้นอยู่กับจุดมุ่งหมายและวัตถุประสงค์ของกลุ่มในการทำงานละครชิ้นนี้   เช่น หากต้องแสดงละครให้ผู้อื่นชมด้วยเจตนารมณ์ที่จะส่งเสริมงานของกลุ่ม (ซึ่งก็ควรต้องเป็นเช่นนั้น) ท่านและกลุ่มจะได้ประโยชน์อย่างยิ่งหากได้คำแนะนำเรื่องการเขียนบทจากมืออาชีพด้านการเขียนบทและการแสดงละคร   นักละครมืออาชีพยังอาจช่วยในเรื่องศิลปะการเขียน ซึ่งก็จะดีต่อตัวมืออาชีพเองด้วย  ในกรณีที่ท่านเคยได้รับความช่วยเหลือในชุดการเรียนรู้เรื่องการเขียนแนวสร้างสรรค์และเรื่องบทบาทสมมุติ  ท่านควรติดต่อขอความช่วยเหลือจากคนเหล่านั้นอีก หากคิดว่าจะเป็นประโยชน์ต่อท่านและกลุ่ม

โปรดระลึกด้วยว่าแม้ท่านจะติดต่อขอความช่วยเหลือจาก”มืออาชีพ”ด้านการละคร แต่มิได้หมายความว่าท่านจะต้องจ่ายค่าสมนาคุณเสมอไป  จริงอยู่ ทุกคนต้องทำมาหากินและควรได้รับค่าตอบแทนจากการทำงาน  แต่หากท่านหรือบางคนในกลุ่มรู้จักมืออาชีพซึ่งเป็นบุคคลผู้รักความยุติธรรมในสังคม   เขาก็อาจให้ความช่วยเหลือด้วยความเต็มใจโดยไม่คิดค่าตอบแทนหรือคิดในอัตราลดพิเศษ  จงอย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือและอธิบายให้เขาเข้าใจแก่นของโครงการนี้  ลองทำดู อาจได้ผล