"พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด" เกิดจากความเห็นร่วมกันของชาวชุมชนบ้านพระเกิด เพื่ออนุรักษ์ศิลปวัตถุภายในวัด 
"วัดพระเกิด" เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งของจังหวัดน่าน สร้างมาตั้งแต่ปีพ.ศ.2370 ได้รับประราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อปีพ.ศ.2381 

ที่มาของชื่อวัด จากตำนานคำบอกเล่าของคนเฒ่าคนแก่ ระบุว่าตอนที่ปรับสถานที่สร้างวัดนี้ได้พบพระแก้วแกะสีขาวใสอยู่ในกล่องไม้สานวางอยู่บนตอไม้ จึงตั้งชื่อวัดว่า “วัดพระเกิด” ตั้งแต่นั้นมา 

"พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด" เกิดจากความเห็นร่วมกันของชาวชุมชนบ้านพระเกิด ให้ปรับปรุงกุฏิ "ครูบาอินผ่อง วิสารโท" อดีตเจ้าอาวาสวัดพระเกิด ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชน เพื่ออนุรักษ์ศิลปวัตถุภายในวัด รวมถึงข้าวของเครื่องใช้ที่แสดงถึงวิถีชีวิตและภูมิปัญญาพื้นบ้าน ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาต่อไป 

"ครูบาอินผ่องที่มรณภาพไปเมื่อประมาณ 38 ปี ที่แล้ว ท่านได้สะสมโบราณวัตถุข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ไว้เป็นจำนวนมาก ชาวบ้านส่วนใหญ่เห็นพ้องต้องกันว่า ควรเก็บรักษาศิลปวัตถุล้ำค่าเหล่านี้ไว้เพื่อเป็นสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาเรียนรู้ จึงได้จัดเวทีทำประชาคมและมีมติให้ขอปรับปรุงกุฏิครูบาอินผ่องทำเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด โดยเริ่มก่อตั้ง ปรับปรุงตัวอาคาร และวางรูปแบบการจัดแสดงตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ จนกระทั่งแล้วเสร็จและเปิดอย่างเป็นทางการในวันที่ 12 มิถุนายน ที่ผ่านมา" อาจารย์คำรบ วัชราคม ชาวพัทลุงอายุ 67 ปีที่หลงเสน่ห์เมืองน่าน หนึ่งในผู้ผลักดันให้เกิดพิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด 

ตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิดเป็นกุฏิของครูบาอินผ่อง วิสารโท ที่ท่านพระครูวิจิตรนันทสาร เจ้าอาวาสรูปปัจจุบันได้มอบให้ปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์ ส่วนสิ่งต่างๆ ที่นำมารวบรวมและจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์นั้น ส่วนหนึ่งมาจากการรวบรวมสะสมของครูบาอินผ่อง กับอีกส่วนที่มาจากการบริจาคของชาวชุมชนบ้านพระเกิด 

พิพิธภัณฑ์แบบพื้นบ้านบนอาคารไม้ยกพื้นสูง แบ่งพื้นที่จัดแสดงโดยด้านหน้าสุดเป็นส่วนจัดแสดงส่วนจัดแสดงรวม จัดแสดงสิ่งที่เกี่ยวข้องกับความเป็นมาของวัดและชุมชุน อาทิ หีบพระธรรมโบราณลงรักปิดทอง เรือแข่งน่านจำลอง ตาลปัตรเก่า ยอดช่อฟ้า บานประตูไม้แกะสลัก ฯลฯ 

นอกจากนี้ยังมีและตู้เก็บ "ตั๋วเมือง" หรือคัมภีร์ใบลานอักษรธรรมล้านนา จำนวน 2,323 ผูก แบ่งเป็น 20 หมวด ซึ่งบางผูกได้มีการนำมาถอดความและจัดพิมพ์เป็นพงศาวดารเมืองน่าน ฉบับวัดพระเกิด โดยพิมพ์ 2 ภาษาคู่กันทั้งอักษรตั๋วเมืองและอักษรไทย 

"ที่นี่มีคัมภีร์ใบลาน 2,323 ผูกที่ถูกเก็บในหีบธรรมที่หอไตรหอธรรม ไม่มีใครรู้ ตอนหลังจึงได้มีการนำออกมาศึกษากัน นอกจากนั้นก็จะมีการจัดแสดงวัตถุที่เกี่ยวกับพุทธศาสนา กับข้าวของที่เกี่ยวกับวิถีชีวิต การทำมาหากินของชาวบ้าน อย่างพวกล้อเกวียน เครื่องมือไถนา บางส่วนของส่วนตัวของผม บางส่วนก็ได้รับบริจาคมาจากคนในชุมชน โดยของที่ได้รับบริจาคจะมีการระบุว่าเป็นของใคร มีที่มาและการใช้สอยอย่างไร คนอื่นมาเห็นว่าของแบบนี้เขาก็มีก็เอามาให้บ้าง เป็นพิพิธภัณฑ์ที่คนในชุมชนเราทำกันเอง จะได้ให้คนรุ่นหลังได้เห็น” อ.คำรบ บอกเล่า 


ในห้องวิถีชีวิตภูมิปัญญาพื้นบ้าน จัดแสดงข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้านต่างๆ ที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตและภูมิปัญญาพื้นบ้าน เช่น เครื่องจักสาน เครื่องครัว อุปกรณ์กรอฝ้ายและทอผ้า ลูกคิด เครื่องบดยา เครื่องมืองานช่างไม้ชนิดต่างๆ รวมไปถึงอุปกรณ์เครื่องใช้ที่ค่อนข้างแสดงถึงความ "สมัยใหม่" อย่างวิทยุและเครื่องโทรศัพท์รุ่นเก่า ส่วนห้องพระพุทธศาสนา รวบรวมพระพุทธรูปเก่าแก่ปางต่างๆ ไว้มากมาย โดยเฉพาะพระพุทธรูปไม้ทรงเครื่องอายุนับร้อยปีที่แสดงฝีมือสร้างอย่างปราณีตของช่างโบราณ 

ที่พิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิดแห่งนี้ นอกจากอาจารย์คำรบที่อยู่ประจำทำหน้าที่อธิบายให้ความรู้แก่ผู้มาเยี่ยมชมแล้ว ที่นี่ยังมีอาสาสมัครพิพิธภัณฑ์เป็นผู้อาวุโสในชุมชนมานำชมและให้ความรู้เกี่ยวกับสิ่งต่างๆ ที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์อีกด้วย ซึ่งก็ไม่น่าสงสัยในความรู้เกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์และสิ่งของที่จัดแสดง เพราะอาสาสมัครอาวุโสเหล่านี้คือคนที่ได้รู้เห็นและมีส่วนร่วมในการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์มาตั้งแต่แรก 

แวะไปเยี่ยมเยี่ยนพิพิธภัณฑ์ชุมชนบ้านพระเกิด ได้ที่วัดพระเกิด บ้านพระเกิด ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดน่าน เปิดให้เข้าชมทุกวันตั้งแต่เวลา 9.00-16.30 น. สอบถามเพิ่มเติมโทร.089 434 4889, 081 882 3188 





โดย: ชาธิป สุวรรณทอง
ที่มา: bangkokbiznews.com / 11 สิงหาคม 2554